İçeriğe geç
Erdem Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi logosu

İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrolleri: Kim, Ne Sıklıkla Yapar?

Basınçlı kaplardan forklifte, elektrik tesisatından iskeleye kadar EK-III tablolarındaki ekipmanlar periyodik kontrole tabidir. Yetkili kişi şartlarını, azami süreleri ve raporların saklanmasını özetledik.

Yayın: Güncelleme: Yazar: Erdem OSGB6 dk okuma

Baret ve emniyet kemeriyle yüksekte çalışan işçi

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre EK-III tablolarında yer alan ekipmanlar (basınçlı kaplar, kaldırma ve iletme ekipmanları, tesisatlar, tezgâhlar, endüstriyel raf ve kapılar, iş makineleri) periyodik kontrole tabidir. Kontrolü EKİPNET'e kayıtlı ilgili branştan mühendis, teknik öğretmen, tekniker veya yüksek tekniker yapar. Standartta ayrı bir süre belirtilmemişse tablolardaki ekipmanların çoğu için azami süre 1 yıl, yapı iskeleleri için 6 aydır; raporlar ekipman kullanıldığı sürece saklanır.

Hangi iş ekipmanları periyodik kontrole tabidir?

Yönetmeliğin 7. maddesine göre EK-III'teki tablolarda yer alan ekipman veya ekipman grupları periyodik kontrole tabidir. EK-III'te altı grup vardır:

  • basınçlı kap ve tesisatlar (Tablo-1),
  • kaldırma ve iletme ekipmanları (Tablo-2),
  • tesisatlar (Tablo-3),
  • tezgâhlar (Tablo-4),
  • endüstriyel raf ve kapılar (Tablo-5),
  • iş makineleri (Tablo-6).

Bir ekipman grubunun kapsadığı ancak tabloda standart karşılığı olmayan ekipmanlarda kontrol EK-III'ün 1.1 ve 1.4 maddelerindeki sıraya göre yapılır: önce ilgili standartlar, sonra imalatçının öngördüğü aralık ve kriterler, bunlar da yoksa risk değerlendirmesi. Bu durumda bile kontrol sıklığı tablolardaki azami süreleri aşamaz (1.4). Ekipmanın kullanım sıklığı, yaşı, önceki kontrol sonuçları gibi etkenlere göre test ve muayene sıklığı artırılabilir (1.10).

Periyodik kontrol ne sıklıkla yapılır?

Aşağıdaki tablo EK-III'teki azami sürelerden sık karşılaşılan ekipmanları içerir. Tabloların başlığında ilgili standardın öngördüğü sürelerin saklı olduğu belirtilir.

Ekipman Azami periyot EK-III tablosu
Buhar ve kızgın su kazanları 1 yıl* Tablo-1
Isıtma (kalorifer, sıcak su ve benzeri) kazanları 1 yıl* Tablo-1
Basınçlı hava ve gaz tankları (kompresör hava tankları dâhil) 1 yıl* Tablo-1
Sıvılaştırılmış gaz tankları (LPG ve benzeri) İşverenin yazılı planındaki sürede (yalnızca muayene), 10 yılın sonunda yeniden değerlendirme Tablo-1
Atmosferik, dik, silindirik, yer üstü çelik kaynaklı tehlikeli sıvı depolama tankları 10 yıl* Tablo-1
Krenler (köprülü, portal, mobil, kule ve benzeri) 1 yıl* Tablo-2
Endüstriyel araçlar (forklift, transpalet ve benzeri) 1 yıl* Tablo-2
Yükseltilebilen seyyar iş platformları 1 yıl* Tablo-2
Yapı iskeleleri 6 ay* Tablo-2
Mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler) 1 yıl* Tablo-2
Kaldırma aksesuarları (sapanlar, kıskaçlar ve benzeri) 1 yıl* Tablo-2
Elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı 1 yıl* Tablo-3
Yıldırımdan korunma tesisatı 1 yıl* Tablo-3
Akümülatör ve transformatör 1 yıl Tablo-3
Yangın söndürme sistemleri ve portatif yangın söndürücüler 1 yıl* Tablo-3
Havalandırma ve klima tesisatı 1 yıl Tablo-3
Presler, torna, freze ve diğer tabloda sayılan tezgâhlar 1 yıl* Tablo-4
Endüstriyel raflar ve endüstriyel kapılar 1 yıl* Tablo-5
Yükleyiciler, hidrolik kazıcılar, beton pompası ve diğer tabloda sayılan iş makineleri 1 yıl* Tablo-6

* Standartlarda süre belirtilmemişse.

Testler için de azami süreler vardır. Standartlarda aksi belirtilmedikçe basınçlı kaplarda azami yılda bir işletme basıncıyla (belirlenmemişse azami basınçla), azami üç yılda bir veya önemli bakım ve onarımdan sonra üretim standardındaki test basıncıyla (bu değer yoksa azami basıncın 1,5 katıyla) hidrostatik test yapılır (2.1.1). Kaldırma ekipmanlarında azami yılda bir işletme kapasitesiyle (belirlenmemişse kaldırma kapasitesiyle), azami üç yılda bir veya önemli bakım ve onarımdan sonra katsayılı yük testi yapılır; genel kural olarak statik test katsayısı elle işletilen ekipmanlarda 1,5, diğerlerinde 1,25, dinamik test katsayısı 1,1'dir (2.2.1).

Periyodik takvim dışında ne zaman kontrol gerekir?

  1. maddenin ikinci fıkrasına göre periyodik kontroller ayrıca şu durumlarda yetkili kişilerce yapılır:
  • güvenliği kurulma ve montaj şartlarına bağlı ekipmanda kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce,
  • önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra,
  • seyyar olmayan ekipmanda her yer değişikliğinde,
  • iskele, sütunlu çalışma platformu veya kule kren gibi ekipmanda ilk kurulumdan sonra ve yükseltme veya değişiklik sonrasında,
  • çalışma şeklindeki değişiklikler, kazalar, doğal olaylar veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra.

Bunlara ek olarak ekipman her çalışmaya başlamadan önce operatörü tarafından kontrol edilir; gözle muayene ve fonksiyon denemesi kayıt altına alınır, çatlak veya aşırı aşınma görülen ekipman kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur (EK-III 1.3).

Periyodik kontrolü kim yapabilir?

Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi, EKİPNET'e kayıtlı ilgili branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerdir (md. 4/1-n). Branşlar ekipman grubuna göre değişir; örneğin elektrik tesisatında elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri (2.3.2), iskelelerde inşaat ve makine mühendisleri ile inşaat teknikerleri yetkilidir (2.2.2). Diğer kurallar:

  • Bakımı yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz (md. 14/A-2).
  • OSGB'ler ve bu birimlerde çalışan kişiler periyodik kontrol hizmeti veremez (md. 14/A-3).
  • Yetkili olmayan kişilerce yapılan periyodik kontroller geçersizdir (md. 14/A-5).
  • Kule krenler, LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdivenler ve asılı erişim donanımlarının kontrolleri ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılır. Listeye hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformu, buhar kazanları, kablolu taşıma tesisatları ve sütunlu çalışma platformları da eklenmiştir; bu bentler 1/1/2027 tarihine kadar uygulanmaz (Ek md. 2, Geçici md. 6).

Periyodik kontrol raporu nasıl düzenlenir ve saklanır?

  • Kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP'teki örneğine uygun sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz düzenlenen raporlar geçersizdir (md. 7/6 ve 14/A-8).
  • Raporda genel bilgiler, ekipman bilgileri, test değerleri, ölçüm aletleri, muayene kriterleri, kusur açıklamaları, notlar, sonuç ve kanaat ile yetkili kişinin bilgileri bulunur (EK-III 1.7).
  • Raporda yetkili kişinin EKİPNET kayıt numarası yer alır; imzası olmayan raporlar geçersizdir (md. 7/5, EK-III 1.7.9).
  • Sonuçlar ıslak imzalı veya güvenli elektronik imzalı olarak kayıt altına alınır ve saklanır (md. 7/2-c); belgeler ekipman kullanıldığı sürece saklanır (EK-III 1.6).
  • Seyyar ekipman işletme dışında kullanılıyorsa son periyodik kontrol raporu ekipmanla birlikte bulundurulur (md. 7/3).
  • Bakanlığın kriter dokümanlarına göre hafif kusurlar bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar giderilir; ağır kusurlu ekipman kusur giderilmeden çalıştırılamaz (EK-III 1.9.1).
  • Tüm bakım ve onarımlar kayıt altına alınır ve ekipmanın kullanım ömrü boyunca muhafaza edilir (EK-III 1.3.4).

İşverenin yapması gerekenler: adım adım

  1. Ekipman envanteri çıkarın. İşyerindeki ekipmanları EK-III'teki altı gruba göre listeleyin.
  2. Her ekipmana periyot atayın. Standarttaki süreyi, yoksa tablodaki azami süreyi esas alın; risk değerlendirmesine göre sıklaştırın.
  3. Yetkili kişiyi doğrulayın. EKİPNET kaydını ve branşını kontrol edin; bakım firmasıyla kontrol yapan kişinin ayrı olmasını sağlayın.
  4. Sözleşmeyi önceden onaylayın. İSG-KATİP sözleşmesini kontrolden en geç 1 gün önce tamamlayın.
  5. Ön hazırlığı yapın. Yetkili kişinin istediği hazırlıkları yapın; talep edilirse yetkili servisin kontrole nezaret etmesini sağlayın (md. 7/4).
  6. Kusurları kapatın. Uygunsuz ekipmanı işaretleyin, kullanımını durdurun, giderildikten sonra ikinci raporu alın.
  7. Kayıtları saklayın. Raporları ekipman kullanıldığı sürece, bakım kayıtlarını kullanım ömrü boyunca muhafaza edin.

Erdem OSGB nasıl destek verir?

Yönetmelik gereği OSGB'ler periyodik kontrol yapamaz. Erdem OSGB, Denizli ve çevre illerde iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında ekipman envanterinin ve kontrol takviminin izlenmesine, raporlardaki kusurların risk değerlendirmesine işlenmesine destek olur. Yüksekte çalışma ekipmanları için yapı işlerinde yüksekte çalışma yazımıza da bakabilir, hizmet kapsamı için teklif alabilirsiniz.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

OSGB'ler iş ekipmanlarının periyodik kontrolünü yapabilir mi?

Hayır. İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin 14/A maddesinin üçüncü fıkrasına göre İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında yetkilendirilmiş ortak sağlık ve güvenlik birimleri ile bu birimlerde çalışan kişiler periyodik kontrol hizmeti veremez.

Ekipmanın bakımını yapan firma periyodik kontrolünü de yapabilir mi?

Hayır. 14/A maddesinin ikinci fıkrasına göre iş ekipmanının bakımını yapan kişiler, bakımını yaptıkları ekipmanın periyodik kontrolünü gerçekleştiremez.

Periyodik kontrol raporları ne kadar süre saklanır?

EK-III'ün 1.6 maddesine göre periyodik kontrol sonucunda düzenlenen belgeler, iş ekipmanının kullanıldığı sürece saklanır. Sonuçlar ıslak imzalı ya da güvenli elektronik imzalı olarak kayıt altına alınır ve yetkililere gösterilmek üzere saklanır (md. 7/2-c).

Periyodik kontrolden önce sözleşme yapmak gerekir mi?

Evet. Periyodik kontrol hizmetinden en geç 1 gün önce İSG-KATİP'teki örneğine uygun sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır (md. 7/6). Sözleşme olmaksızın düzenlenen periyodik kontrol raporları geçersizdir (md. 14/A-8).

Uygunsuz rapor alan ekipman kullanılabilir mi?

Raporda eksikler giderilmeden kullanımın uygun olmadığı belirtilmişse ekipman bu hususlar giderilinceye kadar kullanılmaz ve işveren bunu gösteren görünür bir uyarı işaretlemesi yapar. Eksikler giderildikten sonra yapılan ikinci kontrolde kullanılabilir ibaresi taşıyan yeni bir rapor düzenlenir (EK-III 1.9).

Diğer yazılar

Baretli iki çalışan fabrikada bir planı inceliyor

İSG Mevzuatında 2026'da Neler Değişti?

Yeni İSG eğitimleri yönetmeliği, tehlike sınıfları tebliğindeki değişiklikler ve yeraltı madenleri için yedek havalandırma şartları: işverenlerin bilmesi gerekenler.

Emniyet kemeri takılı iki çalışan çelik iskeleye tırmanıyor

Yapı İşlerinde Yüksekte Çalışma: Hangi Önlemler Zorunlu?

Yapı işlerinde yüksekte çalışma için metre sınırı yoktur; önce toplu koruma, sonra tam vücut kemer sistemi gelir. İskele kontrolleri, sağlık ve güvenlik planı ve koordinatör kurallarını madde madde özetledik.

Stetoskoplu sağlık personeli ve ekip arkadaşları

Gebe ve Emziren Çalışanların Hakları: İşveren Ne Yapmalı?

Gebe ve emziren çalışanlar günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz, gece çalışmasında özel kurallar uygulanır; 100 kadın çalışandan itibaren emzirme odası, 150'nin üzerinde çocuk bakım yurdu zorunludur.

Güvenli Çalış, Sağlıklı Yaşa!

İşyeriniz için teklif alın

Tehlike sınıfınızı ve çalışan sayınızı bildirin; size uygun uzman, hekim ve eğitim planını iletelim.