İçeriğe geç
Erdem Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi logosu

Acil Durum Planı Nasıl Hazırlanır? İçerik, Süreler ve Ekipler

Acil durum planı tüm işyerleri için zorunludur. Planın hangi aşamalarla hazırlandığını, içinde neler bulunması gerektiğini, 2-4-6 yıllık yenileme sürelerini, destek elemanı sayılarını ve yıllık tatbikatı anlattık.

Yayın: Güncelleme: Yazar: Erdem OSGB6 dk okuma

Baretli iki çalışan fabrikada bir planı inceliyor

Acil durum planı, işyerinde meydana gelebilecek yangın, patlama, doğal afet gibi acil durumlarda yapılacak iş ve işlemleri gösteren yazılı plandır ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'e göre tüm işyerleri için hazırlanır. Plan; çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir; tatbikat ise maden işyerleri dışında en geç yılda bir yapılır. Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için çok tehlikeli işyerlerinde her 30, tehlikeli işyerlerinde her 40, az tehlikeli işyerlerinde her 50 çalışana kadar en az bir destek elemanı görevlendirilir.

Acil durum planı nedir, kimler hazırlamak zorunda?

Yönetmelik acil durumu; işyerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek ya da işyerini dışarıdan etkileyebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve doğal afet gibi ivedilikle müdahale gerektiren olaylar olarak tanımlar (İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, md. 4). Acil durum planı ise bu durumlarda yapılacak iş ve işlemler ile uygulamaya yönelik eylemlerin yer aldığı plandır.

Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işyerlerini kapsar (md. 2). Planı hazırlamak ve tatbikatların yapılmasını sağlamak işverenin yükümlülüğüdür (md. 5). Kanun'un 11. maddesi de işverene acil durum planlarını hazırlama ve acil durumlarla mücadele için yeterli sayıda eğitimli kişiyi görevlendirme yükümlülüğü verir. Acil durumlarla ilgili özel görevlendirilen çalışanların sorumlulukları, işverenin bu konudaki yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Acil durum planı hangi aşamalarla hazırlanır?

Yönetmeliğin 7. maddesine göre plan, tasarım veya kuruluş aşamasından başlayarak şu aşamalar izlenerek hazırlanır:

  • Acil durumların belirlenmesi
  • Olumsuz etkileri önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin alınması
  • Görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi
  • Acil durum müdahale ve tahliye yöntemlerinin oluşturulması
  • Dokümantasyon
  • Tatbikat
  • Planın yenilenmesi

Acil durumlar nasıl belirlenir?

Acil durumlar, yapılan risk değerlendirmesinin sonuçları ile yangın ve patlama ihtimali; tehlikeli kimyasal, biyolojik, radyoaktif ve nükleer maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme ve salgın hastalık ihtimali; doğal afet ve sabotaj ihtimali dikkate alınarak belirlenir (md. 8). Bu nedenle sağlam bir plan, güncel bir risk değerlendirmesine dayanır. Risk değerlendirmesinin nasıl yapıldığını risk analizi yazımızda anlattık.

Alınacak tedbirler, risklerden korunma ilkelerine uygun olmalı ve toplu korumayı esas almalıdır (md. 9).

Müdahale ve tahliye yöntemlerinde nelere dikkat edilir?

Uyarı verme, arama, kurtarma, tahliye, haberleşme, ilk yardım ve yangınla mücadele gibi müdahale yöntemleri belirlenir ve yazılı hâle getirilir (md. 10). Bu maddeye göre ayrıca:

  • Tahliye sonrasında işyerinde kalmış olabilecek çalışanları belirlemek için sayım dâhil gerekli kontroller yapılır.
  • Yaşlı, engelli, gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara tahliye sırasında refakat edilmesi için tedbir alınır.
  • Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri dikkate alınır.
  • Müşteri, ziyaretçi gibi işyerinde bulunması muhtemel diğer kişiler ile yakındaki işyerleri ve çevreden gelebilecek olumsuz etkiler de göz önünde bulundurulur.

Acil durum planında neler bulunmalı?

Yönetmeliğin 12. maddesine göre plan en az şu bilgileri içerir:

  1. İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı
  2. Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı
  3. Hazırlandığı tarih ve geçerlilik tarihi
  4. Belirlenen acil durumlar
  5. Alınan önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
  6. Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri
  7. Tahliye planı

Tahliye planında acil durum ve yangın söndürme ekipmanlarının ve ilk yardım malzemelerinin yerleri; kaçış yolları, toplanma yerleri ve varsa uyarı sistemlerini gösteren kroki; görevlendirilen çalışanların ve yedeklerinin iletişim bilgileri; ulusal ve yerel kurumların acil durum irtibat numaraları; kimyasal yayılım, parlama veya patlama gibi özel riskli bölümler ile elektrik ve gaz akışının kesim noktaları ve vanaları yer alır.

İşveren tarafından onaylanan planın sayfaları numaralandırılır, hazırlayanlar her sayfayı paraflar ve son sayfayı imzalar; güvenli elektronik imzalı planlar da geçerlidir. Plan, ekiplerin kolayca ulaşabileceği şekilde işyerinde saklanır. Tahliye planı ise bina girişleri, çıkışları ve katlarda, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte asılır. Yönetmeliğin Ek-1'inde örnek bir plan formu bulunur.

Acil durum ekiplerinde kaç destek elemanı görevlendirilir?

İşveren dört ekip oluşturur: söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım (md. 11). Söndürme ekibi yangına müdahale eder, kurtarma ekibi arama ve kurtarma işlerini yürütür, koruma ekibi panik ve kargaşayı önler, ekipler arası koordinasyonu ve sayımı yapar, ilk yardım ekibi ise etkilenen kişilere ilk yardım uygular.

Destek elemanı, asli görevinin yanında bu konularda özel olarak görevlendirilmiş, uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişidir (6331 sayılı Kanun, md. 3). Çalışan temsilcisinden farkını çalışan temsilcisi yazımızda ele aldık.

Tehlike sınıfı Plan yenileme (en geç) Tatbikat (en geç) Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için
Çok tehlikeli 2 yılda bir Yılda bir Her 30 çalışana kadar en az 1 destek elemanı
Tehlikeli 4 yılda bir Yılda bir Her 40 çalışana kadar en az 1 destek elemanı
Az tehlikeli 6 yılda bir Yılda bir Her 50 çalışana kadar en az 1 destek elemanı

Görevlendirmede 30, 40 ve 50 ile bunların katları dâhil edilir; yönetmeliğin Ek-3'ünde örnek bir görevlendirme tablosu yer alır. İşyerinizin hangi sınıfta olduğunu bilmiyorsanız tehlike sınıfı yazımıza bakabilirsiniz.

Ekiplerle ilgili diğer kurallar şunlardır:

  • 10'dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için en az bir destek elemanı yeterlidir.
  • İlk yardım destek elemanı, 29/7/2015 tarihli ve 29429 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre görevlendirilir.
  • Her ekipte bir ekip başı bulunur; ekipler arası koordinasyon için koruma ekibinden sorumlu kişi veya kişiler görevlendirilir.
  • Destek elemanları ve yedekleri belirlenirken vardiya düzeni dikkate alınır.
  • Destek elemanlarının listesi görünür bir yere asılır; ayrılan ya da yer değiştiren kişinin yerine yeniden görevlendirme yapılır.

Acil durum planı ne zaman yenilenir?

Plan, tablodaki sürelerden bağımsız olarak işyerinde veya yakın çevresinde, belirlenmiş acil durumları etkileyebilecek ya da yeni acil durumların ortaya çıkmasına neden olacak değişiklikler olduğunda tamamen veya kısmen yenilenir (md. 14).

Tatbikat ne sıklıkla yapılır, nasıl kayda alınır?

Tatbikat, Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği kapsamındaki işyerlerinde o yönetmeliğe göre, diğer işyerlerinde en geç yılda bir yapılır (md. 13). Tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve yapılacak düzenlemeler bir tatbikat formuna yazılır; aksayan yönlere göre plan gözden geçirilip düzeltilir. İş merkezleri ve iş hanlarındaki işyerlerinde tatbikatlar yönetimin koordinasyonuyla yürütülür.

Çalışanlar nasıl bilgilendirilir, ekipler nasıl eğitilir?

Tüm çalışanlar acil durum planları ve destek elemanları hakkında bilgilendirilir; işe yeni başlayanlara ve geçici süreyle devralınan çalışanlara İSG eğitimlerine ek olarak plan hakkında bilgi verilir (md. 15). Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin özel eğitimleri, işyerinde hizmet veren iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ya da hizmeti kendisi yürüten işveren tarafından verilebilir ve imzalanarak belgelendirilir. İlk yardım ekibindeki destek elemanları ilk yardımcı eğitimini İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre alır. Ekip eğitimleri için çalışan eğitimleri hizmetimize göz atabilirsiniz.

Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa plan ortaklaşa hazırlanır (md. 17). Alt işveren bulunan işyerlerinde işyerinin bütünü için asıl işveren, kendi çalışma alanıyla sınırlı olarak alt işverenler sorumludur (md. 18).

İşverenin yapması gerekenler: adım adım

  1. Güncel risk değerlendirmesini esas alarak işyerinizdeki muhtemel acil durumları listeleyin.
  2. Her acil durum için önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri belirleyin.
  3. Tehlike sınıfınıza ve çalışan sayınıza göre söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerine destek elemanlarını ve yedeklerini vardiya düzenini gözeterek görevlendirin.
  4. Müdahale ve tahliye yöntemlerini yazılı hâle getirin, sayım ve refakat düzenini planlayın.
  5. Planı 12. maddedeki asgari içerikle hazırlayın, onaylayın, paraflatıp imzalatın ve tahliye planını asın.
  6. Ekiplere özel eğitimlerini verdirin, tüm çalışanları bilgilendirin.
  7. En geç yılda bir tatbikat yapın, tatbikat formunu doldurun ve eksikleri giderin.
  8. Planı süresi dolduğunda ya da işyerinde değişiklik olduğunda yenileyin.

Erdem OSGB, Denizli ve çevre illerdeki işyerlerinde acil durum planının hazırlanması, ekiplerin belirlenmesi ve tatbikatların yürütülmesi konusunda destek veriyor. Ayrıntılar için acil durum planları ve tatbikatları hizmetimizi inceleyebilir ya da teklif alabilirsiniz.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

10'dan az çalışanı olan bir işyerinde kaç destek elemanı gerekir?

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesine göre 10'dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az bir çalışanın destek elemanı olarak görevlendirilmesi yeterlidir. Bu kişi acil durumlara ilişkin ulusal ve yerel kurum ve kuruluşlarla irtibatı da sağlar.

Tatbikat sonunda hangi belge hazırlanır?

Yönetmeliğin 13. maddesine göre tatbikatın tarihini, görülen eksiklikleri ve bu eksiklikler doğrultusunda yapılacak düzenlemeleri içeren bir tatbikat formu hazırlanır. Yönetmeliğin Ek-2'sinde örnek bir tatbikat formu yer alır.

Acil durum planının her sayfası imzalanmalı mı?

Yönetmeliğin 12. maddesine göre işveren tarafından onaylanan planın sayfaları numaralandırılır, hazırlayan kişiler her sayfayı paraflar ve son sayfayı imzalar. Güvenli elektronik imza ile imzalanmış planlar da geçerlidir.

Süresi dolmadan acil durum planını yenilemek gerekir mi?

Evet. Yönetmeliğin 14. maddesine göre işyerinde veya yakın çevresinde, belirlenmiş acil durumları etkileyebilecek ya da yeni acil durumlara yol açacak bir değişiklik olursa plan tamamen veya kısmen yenilenir.

Otuz iş gününden kısa süren işlerde acil durum planı nasıl ele alınır?

Yönetmeliğin 19. maddesine göre otuz iş günü veya daha kısa süren işlerde, çalışanları doğrudan etkilemesi muhtemel acil durumlar için özel görevlendirmeler işverence yapılır ve çalışanlar bu kişiler ile acil durumlar hakkında bilgilendirilir.

Diğer yazılar

Baretli iki çalışan fabrikada bir planı inceliyor

İSG Mevzuatında 2026'da Neler Değişti?

Yeni İSG eğitimleri yönetmeliği, tehlike sınıfları tebliğindeki değişiklikler ve yeraltı madenleri için yedek havalandırma şartları: işverenlerin bilmesi gerekenler.

Emniyet kemeri takılı iki çalışan çelik iskeleye tırmanıyor

Yapı İşlerinde Yüksekte Çalışma: Hangi Önlemler Zorunlu?

Yapı işlerinde yüksekte çalışma için metre sınırı yoktur; önce toplu koruma, sonra tam vücut kemer sistemi gelir. İskele kontrolleri, sağlık ve güvenlik planı ve koordinatör kurallarını madde madde özetledik.

Güvenli Çalış, Sağlıklı Yaşa!

İşyeriniz için teklif alın

Tehlike sınıfınızı ve çalışan sayınızı bildirin; size uygun uzman, hekim ve eğitim planını iletelim.