6331 sayılı Kanun'a göre 2 ile 50 arasında çalışanı olan işyerinde bir, 2001 ve üzerinde altı çalışan temsilcisi görevlendirilir. Temsilcinin nasıl seçildiğini, haklarını ve destek elemanından farkını anlattık.
Yayın: Güncelleme: Yazar: Erdem OSGB5 dk okuma

Çalışan temsilcisi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na göre iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarına katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme ve teklifte bulunma gibi konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışandır. Kanun'un 20. maddesine göre 2 ile 50 arasında çalışanı olan işyerlerinde bir, 51 ile 100 arasında iki, 101 ile 500 arasında üç, 501 ile 1000 arasında dört, 1001 ile 2000 arasında beş, 2001 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde altı temsilci görevlendirilir. Temsilci çalışanlar arasında yapılan seçimle, seçimle belirlenemezse işverenin atamasıyla belirlenir.
Çalışan temsilcisi kimdir, ne iş yapar?
Kanun'un 3. maddesi çalışan temsilcisini, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışan olarak tanımlar. Temsilci, işyerinin bir çalışanıdır; dışarıdan atanan bir uzman değildir. Görevi, çalışanların iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin görüş ve taleplerini işverene ve gerektiğinde iş sağlığı ve güvenliği kuruluna taşımaktır.
Çalışan sayısına göre kaç temsilci gerekir?
İşveren, işyerinin değişik bölümlerindeki riskleri ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen göstermek kaydıyla şu sayılarda temsilci görevlendirir (Kanun md. 20):
| Çalışan sayısı | Çalışan temsilcisi sayısı |
|---|---|
| 2 – 50 | 1 |
| 51 – 100 | 2 |
| 101 – 500 | 3 |
| 501 – 1000 | 4 |
| 1001 – 2000 | 5 |
| 2001 ve üzeri | 6 |
Birden fazla temsilci bulunan işyerlerinde baş temsilci, temsilciler arasında yapılacak seçimle belirlenir. Dengeli dağılım şartı, temsilcilerin tek bir bölümden değil, farklı risklerin bulunduğu bölümlerden gelmesini gözetir. Örneğin üretim, depo ve idari bölümleri olan bir işyerinde temsilcilerin bu bölümlerin risklerini bilen çalışanlardan belirlenmesi bu amaca uygun düşer.
Çalışan temsilcisi nasıl seçilir veya atanır?
Kanun iki yol öngörür (md. 20):
- Seçim: Temsilci öncelikle çalışanlar arasında yapılacak seçimle belirlenir.
- Atama: Seçimle belirlenemediği durumda işveren temsilciyi atama yoluyla görevlendirir.
İşyerinde yetkili sendika varsa işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar. Seçim veya atama sonucunu yazılı hâle getirip temsilcinin adını çalışanlara duyurmanız, çalışanların kime başvuracaklarını bilmelerini kolaylaştırır.
Temsilcinin görevini yapabilmesi için bilgi sahibi olması gerekir. Kanun'un 17. maddesine göre çalışan temsilcileri özel olarak eğitilir. Bu eğitimin planlanması için çalışan eğitimleri hizmetimize göz atabilirsiniz.
Çalışan temsilcisinin hak ve yetkileri nelerdir?
Kanun, temsilciye hem öneri hem de bilgiye erişim hakkı tanır:
- Öneri ve tedbir isteme: Temsilci, tehlike kaynağının yok edilmesi veya riskin azaltılması için işverene öneride bulunma ve gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir (md. 20).
- Hak güvencesi: Görevini yürütmesi nedeniyle temsilcinin hakları kısıtlanamaz ve işveren gerekli imkânları sağlar (md. 20).
- Bilgilendirilme: İşveren, çalışanları ve temsilcileri riskler, tedbirler, yasal haklar ve acil durumlarda görevlendirilen kişiler hakkında bilgilendirir (md. 16).
- Belgelere erişim: Risk değerlendirmesi, ölçüm, analiz, teknik kontrol, kayıtlar, raporlar ve teftişten elde edilen bilgilere temsilcilerin ulaşması sağlanır (md. 16).
- Önceden görüş verme: İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının görevlendirilmesi veya hizmet alınması, risk değerlendirmesi, koruyucu tedbirler, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimlerin planlanması konularında temsilcinin görüşü önceden alınır (md. 18).
- Yetkili makama başvuru: Önlemlerin yetersiz olduğu durumlarda veya teftiş sırasında yetkili makama başvurduğu için temsilcinin hakları kısıtlanamaz (md. 18).
- Çalışmaktan kaçınma kararlarının bildirimi: Ciddi ve yakın tehlike nedeniyle yapılan başvuruda verilen karar çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir (md. 13).
Temsilci, çalışanların da başvuru noktasıdır. Çalışanlar ciddi ve yakın bir tehlikeyle karşılaştıklarında veya koruma tedbirlerinde eksiklik gördüklerinde işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber verir; teftişte tespit edilen eksikliklerin giderilmesinde işveren ve temsilciyle iş birliği yapar (md. 19). Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 6. maddesine göre de çalışan temsilcileri risk değerlendirmesi ekibinde yer alır.
Çalışan temsilcisi İSG kurulunda yer alır mı?
Evet. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik'in 6. maddesine göre çalışan temsilcisi, birden çok temsilci varsa baş temsilci, kurulun üyesidir ve aynı usulle yedeği de seçilir. Çalışanlar, kurul kararları veya uygulamada karşılaştıkları güçlükler hakkında kurula temsilciler aracılığıyla bilgi verir (md. 12). Kurulun hangi işyerlerinde zorunlu olduğunu İSG kurulu yazımızda anlattık.
Çalışan temsilcisi ile destek elemanı arasındaki fark nedir?
Destek elemanı, asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş, uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişidir (Kanun md. 3). İki rol sıkça karıştırılır, ancak amaçları farklıdır:
| Konu | Çalışan temsilcisi | Destek elemanı |
|---|---|---|
| Rolü | Çalışanları İSG konularında temsil eder | Acil durumlarda önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım işlerini yürütür |
| Nasıl belirlenir | Seçimle; seçilemezse işverenin atamasıyla | İşverenin görevlendirmesiyle |
| Sayısı neye göre | Çalışan sayısına göre 1 ile 6 arası (Kanun md. 20) | Tehlike sınıfına göre her 30, 40 veya 50 çalışana kadar en az bir (Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11) |
| Ortak güvence | Hakları kısıtlanamaz (Kanun md. 20) | Hakları kısıtlanamaz (Kanun md. 20) |
Destek elemanı sayılarının ayrıntısı İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'te düzenlenir; söndürme, kurtarma ve koruma ekipleri için oranları acil durum planı yazımızda bulabilirsiniz. Her iki rol de risk değerlendirmesi ekibinde yer alır ve işveren, ilk yardım, yangınla mücadele ve tahliye için kişilerin görevlendirilmesinde temsilcilerin ve destek elemanlarının görüşünü önceden alır (Kanun md. 18).
İşverenin yapması gerekenler: adım adım
- Çalışan sayınıza göre kaç temsilci görevlendirmeniz gerektiğini tablodan belirleyin.
- Temsilcilerin işyerinin farklı bölümlerinden ve risklerinden dengeli gelmesini gözetin.
- Çalışanlar arasında seçim yapın; seçimle belirlenemezse atama yapın.
- Birden fazla temsilci varsa temsilciler arasında baş temsilci seçimini sağlayın.
- Temsilcilere özel eğitim verdirin ve görevleri için gerekli imkânları sağlayın.
- Risk değerlendirmesi, ölçüm ve rapor gibi bilgilere temsilcilerin erişimini sağlayın.
- Kurul varsa çalışan temsilcisini veya baş temsilciyi ve yedeğini kurul üyesi olarak belirleyin.
Erdem OSGB, Denizli ve çevre illerde hizmet verdiği işyerlerinde çalışan temsilcisinin belirlenmesi, eğitimi ve risk değerlendirmesi ile kurul çalışmalarına katılımı konusunda işverenlere yol gösteriyor. Ayrıntılı bilgi için teklif alabilirsiniz.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Seçime kimse katılmazsa çalışan temsilcisi nasıl belirlenir?
6331 sayılı Kanun'un 20. maddesine göre çalışan temsilcisi çalışanlar arasında yapılacak seçimle belirlenir; seçimle belirlenemediği durumda işveren atama yoluyla görevlendirir.
İşyerinde yetkili sendika varsa ayrıca çalışan temsilcisi seçilir mi?
Kanun'un 20. maddesinin beşinci fıkrasına göre işyerinde yetkili sendika bulunması hâlinde işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar.
Baş temsilci nasıl belirlenir?
Kanun'un 20. maddesine göre birden fazla çalışan temsilcisi bulunan işyerlerinde baş temsilci, çalışan temsilcileri arasında yapılacak seçimle belirlenir. İSG kurulu olan işyerlerinde kurula baş temsilci katılır.
Çalışan temsilcisi risk değerlendirmesi ekibinde yer alır mı?
Evet. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 6. maddesine göre risk değerlendirmesi ekibinde işyerindeki çalışan temsilcileri ve destek elemanları da bulunur.
Çalışan temsilcisinin görevi nedeniyle hakları kısıtlanabilir mi?
Hayır. Kanun'un 20. maddesinin dördüncü fıkrasına göre görevlerini yürütmeleri nedeniyle çalışan temsilcilerinin ve destek elemanlarının hakları kısıtlanamaz; işveren görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli imkânları sağlar.





