İçeriğe geç
Erdem Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi logosu

Elle Taşıma İşlerinde Bel Sağlığı: İşveren Ne Yapmalı?

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği, işverene önce elle taşımayı azaltmayı, kaçınılmazsa Ek-1'deki dört grup risk etkenini ve Ek-2'deki bireysel etkenleri değerlendirmeyi ve çalışanları eğitmeyi yükler.

Yayın: Güncelleme: Yazar: Erdem OSGB5 dk okuma

Baretli iki çalışan fabrikada iş güvenliği planı üzerinde konuşuyor

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği'ne göre işveren, önce işi yüklerin elle taşınmasına gerek kalmayacak şekilde düzenlemek ve yükün özellikle mekanik sistemlerle taşınmasını sağlamakla yükümlüdür (md. 5). Elle taşıma kaçınılmazsa Ek-1'deki dört grup risk etkenini (yükün özellikleri, fiziksel güç gereksinimi, çalışma ortamının özellikleri, işin gerekleri) ve Ek-2'deki bireysel etkenleri değerlendirip önlem alır; çalışanları 8. maddede sayılan üç konuda bilgilendirir ve eğitir. Yönetmelikte kilogram cinsinden bir ağırlık sınırı yoktur.

Elle taşıma işi neleri kapsar?

Yönetmeliğin amacı, elle taşıma işlerinden kaynaklanabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden, özellikle sırt ve bel incinmelerinden çalışanları korumaktır (md. 1). Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işyerlerini kapsar (md. 2).

Elle taşıma işi 4. maddede geniş tanımlanır: bir veya daha fazla çalışanın bir yükü

  • kaldırması veya indirmesi,
  • itmesi veya çekmesi,
  • taşıması veya hareket ettirmesi

gibi işler sırasında, işin niteliği veya uygun olmayan ergonomik koşullar nedeniyle özellikle bel veya sırt incinmesiyle sonuçlanabilecek riskleri kapsayan nakletme veya destekleme işleridir. Yani yalnızca kucakta yük taşımak değil, bir rafı itmek ya da bir kasayı çekmek de bu kapsama girer.

Yönetmelikte kilogram sınırı var mı?

Hayır. Yönetmelik bir ağırlık sınırı vermez. Ek-1, yükün "çok ağır veya çok büyük" olmasını risk etkenlerinden biri olarak sayar, ancak bunu bir sayıya bağlamaz. Bu nedenle bir yükün güvenli olup olmadığı; yükün biçimi, taşıma mesafesi, çalışma ortamı ve çalışanın özellikleri birlikte ele alınarak işyerinin risk değerlendirmesinde belirlenir. Risk değerlendirmesinin nasıl yürütüleceğini risk analizi yazımızda ayrıntılı anlattık.

İşverenin temel yükümlülükleri nelerdir?

Yönetmelik işverene iki aşamalı bir yaklaşım getirir:

  1. Elle taşımayı ortadan kaldırmak: İşveren, işyerinde yüklerin elle taşınmasına gerek duyulmayacak şekilde iş organizasyonu yapar ve yükün uygun yöntemlerle, özellikle mekanik sistemler kullanılarak taşınması için gerekli tedbirleri alır (md. 5/1-a).
  2. Kaçınılmazsa riski azaltmak: Elle taşıma kaçınılmazsa Ek-1'deki hususları dikkate alarak riskleri azaltan uygun yöntemlerin kullanılmasını sağlar (md. 5/1-b).

Elle taşımanın kaçınılmaz olduğu durumlarda 6. madde ayrıca şunları ister: işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmak, sağlık ve güvenlik koşullarını değerlendirirken Ek-1'deki hususları ve yüklerin özelliklerini göz önünde bulundurmak, sırt ve bel incinme risklerini önlemek için çalışma ortamının özelliklerine ve işin gereklerine uygun önlemleri almak. İşveren, bu konularda çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini 6331 sayılı Kanun'un 18. maddesine uygun olarak alır ve katılımlarını sağlar (md. 9).

Elle taşımada hangi risk etkenleri değerlendirilmeli?

Yönetmeliğin Ek-1'i yükle ilgili risk etkenlerini dört grupta toplar; Ek-2 ise bireysel risk etkenlerini sayar.

Etken grubu Yönetmelikte sayılan durumlar
Yükün özellikleri (Ek-1/1) Yük çok ağır veya çok büyük; kaba veya kavranması zor; dengesiz veya içindekiler yer değiştiriyor; vücuttan uzakta tutulmayı ya da eğilmeyi veya bükülmeyi gerektiriyor; çarpma hâlinde yaralanmaya yol açabilecek yoğunluk ve şekilde
Fiziksel güç gereksinimi (Ek-1/2) İş çok yorucu; yalnızca vücudun bükülmesiyle yapılabiliyor; yükün ani hareketiyle sonuçlanıyor; vücut dengesiz bir pozisyondayken yapılıyor
Çalışma ortamının özellikleri (Ek-1/3) Yetersiz genişlik veya yükseklik; düz olmayan zeminde düşme ya da kayma tehlikesi; yükü güvenli yükseklikte veya uygun pozisyonda taşımaya elverişsiz ortam; seviye farkı; dengesiz zemin; uygun olmayan sıcaklık, nem veya havalandırma
İşin gerekleri (Ek-1/4) Özellikle belden dönmeyi gerektiren aşırı sık veya uzun süreli çalışma; yetersiz ara ve dinlenme; aşırı kaldırma, indirme veya taşıma mesafesi; çalışanın değiştiremediği çalışma temposu
Bireysel etkenler (Ek-2) Fiziki yapının işe uygun olmaması; uygun olmayan giysi, ayakkabı veya kişisel eşya; yeterli ve uygun bilgi ve eğitimin olmaması

Tablodaki her satır, sahada gözlemle kontrol edilebilecek bir soruya dönüştürülebilir: "Bu kasa kavranabiliyor mu?", "Taşıma sırasında belden dönülüyor mu?", "Zeminde seviye farkı var mı?" gibi.

Bireysel risk etkenleri neden ayrıca ele alınır?

Yönetmeliğin 7. maddesi, elle taşıma işlerinde özel politika gerektiren grupların korunması için 6331 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi ile 15. maddesinin uygulanmasında Ek-2'deki hususların dikkate alınmasını ister. Bu, aynı yükün her çalışan için aynı riski taşımadığı anlamına gelir. Gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplarla ilgili kuralları gebe ve emziren çalışanların hakları yazımızda ele aldık. Ek-2'de uygun olmayan giysi ve ayakkabı da risk etkeni sayıldığından iş ayakkabısı ve eldiven seçimi bu değerlendirmenin bir parçasıdır.

Çalışanlara hangi bilgiler ve eğitim verilmeli?

İşveren, elle taşıma işlerinde çalışanların ve/veya temsilcilerinin şu konularda bilgilendirilmesini ve eğitilmesini sağlar (md. 8):

  • Yönetmelik uyarınca sağlık ve güvenliğin korunmasına yönelik alınan tedbirler,
  • taşınan yükle ilgili genel bilgiler ve mümkünse yükün ağırlığı ile eksantrik yüklerin en ağır tarafının ağırlık merkezi,
  • yüklerin doğru olarak nasıl taşınacağı ve yanlış taşınması hâlinde ortaya çıkabilecek riskler.

Bu eğitim, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin mevzuat dikkate alınarak verilir. 2 Nisan 2026 tarihinden itibaren yürürlükte olan yeni eğitim yönetmeliğinde temel eğitim az tehlikeli işyerlerinde 8, tehlikeli işyerlerinde 12, çok tehlikeli işyerlerinde 16 ders saatidir; tekrar eğitimi sırasıyla 3 yılda, 2 yılda ve yılda bir yapılır. Ayrıntılar için İSG mevzuatındaki değişiklikler yazımıza bakabilirsiniz. Sahaya uygun içerikle hazırlanan eğitimler için çalışanların İSG eğitimi hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

İşverenin yapması gerekenler: adım adım

  1. Elle taşıma yapılan işleri listeleyin. Kaldırma, indirme, itme, çekme ve taşıma içeren tüm görevleri 4. maddedeki tanıma göre belirleyin.
  2. Elle taşımayı kaldırmanın yollarını arayın. İş akışını yeniden düzenleyin; mümkün olan yerde mekanik sistemlere geçin (md. 5/1-a).
  3. Kalan işleri Ek-1'e göre değerlendirin. Yükün özelliklerini, fiziksel güç gereksinimini, çalışma ortamını ve işin gereklerini tek tek inceleyin (md. 6).
  4. Bireysel etkenleri ekleyin. Ek-2'deki üç hususu ve özel politika gerektiren grupları değerlendirmeye dâhil edin (md. 7).
  5. Önlemleri uygulayın. Zemin, raf yüksekliği, dinlenme araları, taşıma mesafesi ve çalışma temposu gibi ortam ve iş düzenlemelerini hayata geçirin (md. 6/1-c).
  6. Çalışanları bilgilendirin ve eğitin. 8. maddedeki üç konuyu, mümkünse yük ağırlığı bilgisiyle birlikte anlatın.
  7. Çalışanların görüşünü alın. Değerlendirme ve önlemleri çalışanlar veya temsilcileriyle paylaşın, önerilerini kayda geçirin (md. 9).

Erdem OSGB nasıl destek verir?

Erdem OSGB, Denizli ve çevre illerdeki işyerlerinde iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında elle taşıma işlerini Ek-1 ve Ek-2'ye göre sahada değerlendirir, önlemleri risk değerlendirmesine işler ve çalışan eğitimlerini planlar. İşyeriniz için hizmet kapsamını görmek isterseniz teklif alabilirsiniz.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Elle taşıma için yasal bir ağırlık sınırı var mı?

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği'nde kilogram cinsinden bir sınır yer almaz. Ek-1, yükün çok ağır veya çok büyük olmasını risk etkeni olarak sayar; yükün kabul edilebilir olup olmadığı işyerindeki risk değerlendirmesinde belirlenir.

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği hangi işyerlerinde uygulanır?

Yönetmeliğin 2. maddesine göre 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işyerlerini kapsar. Yönetmelikte sektöre göre bir ayrım veya istisna öngörülmez.

Elle taşıma eğitiminde hangi konular anlatılmalı?

Yönetmeliğin 8. maddesine göre üç konu anlatılır: alınan sağlık ve güvenlik tedbirleri, taşınan yükle ilgili genel bilgiler (mümkünse ağırlığı ve eksantrik yüklerde en ağır tarafın ağırlık merkezi) ve yükün doğru taşınma yöntemiyle yanlış taşımanın riskleri.

İşveren mekanik taşıma sistemi kullanmak zorunda mı?

Yönetmeliğin 5. maddesi işverene, işi yüklerin elle taşınmasına gerek duyulmayacak şekilde düzenleme ve yükün özellikle mekanik sistemler kullanılarak taşınması için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü verir. Elle taşıma ancak kaçınılmaz olduğunda, Ek-1 dikkate alınarak riskleri azaltan yöntemlerle yapılır.

Hangi çalışanlar elle taşımada bireysel olarak daha fazla risk altındadır?

Ek-2'ye göre fiziki yapısı işe uygun olmayan, uygun olmayan giysi, ayakkabı veya kişisel eşya kullanan ve yeterli bilgi ve eğitime sahip olmayan çalışanlar risk altında olabilir. Yönetmeliğin 7. maddesi özel politika gerektiren grupların korunmasında bu hususların dikkate alınmasını ister.

Diğer yazılar

Baretli iki çalışan fabrikada bir planı inceliyor

İSG Mevzuatında 2026'da Neler Değişti?

Yeni İSG eğitimleri yönetmeliği, tehlike sınıfları tebliğindeki değişiklikler ve yeraltı madenleri için yedek havalandırma şartları: işverenlerin bilmesi gerekenler.

Emniyet kemeri takılı iki çalışan çelik iskeleye tırmanıyor

Yapı İşlerinde Yüksekte Çalışma: Hangi Önlemler Zorunlu?

Yapı işlerinde yüksekte çalışma için metre sınırı yoktur; önce toplu koruma, sonra tam vücut kemer sistemi gelir. İskele kontrolleri, sağlık ve güvenlik planı ve koordinatör kurallarını madde madde özetledik.

Güvenli Çalış, Sağlıklı Yaşa!

İşyeriniz için teklif alın

Tehlike sınıfınızı ve çalışan sayınızı bildirin; size uygun uzman, hekim ve eğitim planını iletelim.