İçeriğe geç
Erdem Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi logosu

Ekranlı Araçlarla Çalışma: Ofiste İşverenin Yükümlülükleri

Ofiste bilgisayarla çalışanlar için işveren neleri sağlamalı? İş istasyonu şartları, mola ve dönüşümlü çalışma, göz muayenesi ve eğitim konularında Ekranlı Araçlar Yönetmeliği'nin kuralları.

Yayın: Güncelleme: Yazar: Erdem OSGB5 dk okuma

Beyaz önlüklü hekim tablet üzerinde sağlık kayıtlarını inceliyor

Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, ekranlı araçlarla çalışılan tüm işyerlerine uygulanır. İşveren görme, fiziksel sorunlar ve mental stresle ilgili riskleri risk değerlendirmesinde ele alır, çalışma merkezini Ek-1'deki asgari gereklere uygun düzenler, operatörlerin periyodik ara vermesini veya dönüşümlü başka işlerde çalışmasını sağlar ve çalışmaya başlamadan önce, görme zorluğu yaşandığında ve işyeri hekiminin belirlediği aralıklarla göz muayenesi yaptırır (md. 5, 7 ve 9). Bu önlemlerin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz (md. 5/2).

Yönetmelik, ekran başında çalışanlar için işverene somut görevler yükler. Aşağıda bunları sırayla özetliyoruz.

Yönetmelik hangi çalışanları ve cihazları kapsar?

Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun kapsamına giren ve ekranlı araçlarla çalışılan tüm işyerlerini kapsar (md. 2/1). 4. maddedeki tanımlar şöyledir:

  • Ekranlı araç: Uygulanan işlemin içeriğine bakılmaksızın ekranında harf, rakam, şekil, grafik ve resim gösteren her türlü araç.
  • Operatör: Esas işi ekranlı araçlarla çalışmak olan ve normal çalışmasının önemli bir bölümünde ekranlı araç kullanan kişi.
  • Çalışma merkezi: Sandalye, masa, monitör, klavye, yazıcı, telefon ve benzeri donanımların bulunduğu çalışma alanı.

Şu sistemlerde yönetmelik uygulanmaz (md. 2/2): hareketli makine ve araçların kumanda kabinleri, taşıma araçlarının kumandasındaki bilgisayar sistemleri, topluma açık bilgisayar sistemleri, işyerinde kullanımı sürekli olmayan taşınabilir sistemler, hesap makinesi ve yazar kasa gibi küçük ekranlı cihazlar ve ekranlı daktilolar.

Ofis çalışanları için risk değerlendirmesinde nelere bakılır?

İşveren, çalışma merkezlerinde ekranlı araç kullanımından kaynaklanan riskleri, özellikle görme, fiziksel sorunlar ve mental stresle ilgili riskleri dikkate alır. Bu risklerin etkileri, yol açabileceği ilave etkiler ve risklerin bir arada olmasından doğabilecek olumsuz etkiler için her türlü sağlık ve güvenlik önlemini alır (md. 5/1). Risk değerlendirmesinin genel adımları için risk analizi yazımıza bakabilirsiniz.

İş istasyonu hangi şartları taşımalı?

Asgari gerekler yönetmeliğin Ek-1'inde yer alır (md. 5/3). Ekipmanla ilgili başlıca kurallar:

Bileşen Ek-1'deki asgari gerek
Monitör Çalışma pozisyonuna uygun mesafede ve göz hizasında; görüntü stabil, titremesiz; parlaklık ve kontrast kolay ayarlanabilir; her yöne döndürülebilir; rahatsız edici yansıma ve parlama yok
Klavye Ekrandan ayrı ve hareketli; önünde bilek desteği ve yeterli boşluk; yüzeyi mat; tuş sembolleri kolay okunur
Çalışma masası Ekran, klavye ve dokümanları rahat düzenlemeye yetecek büyüklükte, ışığı yansıtmayan; ayarlanabilir doküman tutucu kullanılmalı
Sandalye Dengeli; oturma yüksekliği ayarlanabilir; sırt dayama yeri öne-arkaya ve yukarı-aşağı ayarlanabilir, bele uygun ve esnek; istendiğinde ayak desteği

Ek-1'e göre ekipmanın kullanımı çalışanlar için risk kaynağı olmamalıdır. Ekrandaki karakterler kolay seçilir ve uygun büyüklükte olmalı, satır ve karakterler arasında yeterli boşluk bulunmalıdır.

Ofis ortamında aydınlatma, gürültü ve iklim nasıl olmalı?

Ek-1'in "Çalışma ortamı" bölümü şu şartları getirir:

  • Alan: Çalışma merkezi, çalışanın oturma şeklini değiştirebileceği ve rahatça hareket edebileceği genişlikte olmalı.
  • Aydınlatma: İşin türüne uygun olmalı, arka planla ekran arasında uygun kontrast bulunmalı; yapay ışık kaynakları ekranda parlama ve yansıma yapmamalı.
  • Gün ışığı: Ekrana gelen gün ışığını kontrol etmek için yatay ve dikey ayarlanabilir perdeler kullanılmalı.
  • Gürültü: Ekipman gürültüsü dikkati dağıtmamalı ve karşılıklı konuşmayı engellememeli.
  • Isı ve nem: Ekipman ortama rahatsız edecek düzeyde ısı vermemeli; nem uygun düzeyde tutulmalı.
  • Radyasyon: Görünür ışık dışındaki radyasyonların sağlığa zarar vermeyecek düzeyde olması için önlem alınmalı.

Yazılım tarafında da işveren, programların işe uygun, kolay kullanılabilir ve yazılım ergonomisi ilkelerine uygun olmasını sağlar; operatörün bilgisi dışında programlara müdahale edilemez (Ek-1, bölüm 3).

Mola ve çalışma düzeni nasıl planlanır?

İşveren, ekranlı araçlarla yapılan çalışmalardan kaynaklanan iş yükünü ve etkilenmeyi azaltmak için uygun bir çalışma planı yapar ve operatörlerin periyodik olarak ara vermesini veya dönüşümlü olarak başka işlerde çalışmasını sağlar (md. 7). Yönetmelik mola için dakika ya da saat belirlemez; planı işin niteliği ve risk değerlendirmesi sonuçlarına göre kurmanız gerekir. Çalışanların ve temsilcilerinin bu konulardaki görüş ve önerileri alınır (md. 8).

Göz muayenesi ne zaman yapılır?

  1. madde göz muayenesi için üç durum sayar. Operatörlerin gözlerinin korunması için muayene:

  2. Ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce,

  3. Risk değerlendirmesi sonuçlarına göre işyeri hekimince belirlenecek düzenli aralıklarla,

  4. Ekranlı araçlarla çalışmadan kaynaklanabilecek görme zorlukları yaşandığında

yapılır (md. 9/2). Operatör olmayan çalışanlar için de çalışmaya başlamadan önce ve görme zorluğu yaşandığında göz muayenesi öngörülür (md. 9/1). Muayene sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışana yaptığı işe uygun araç ve gereç verilir (md. 9/3); bu önlemlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz (md. 5/2).

Muayene planlaması için işyeri hekimliği sayfamıza ve periyodik sağlık muayenesi yazımıza göz atabilirsiniz.

Ekranlı araç kullananlara hangi eğitim verilir?

İşveren, İSG eğitim mevzuatını da dikkate alarak ekranlı araçlarla çalışanlara işe başlamadan önce ve çalışma koşullarında önemli bir değişiklik olduğunda eğitim verir; eğitimler mevzuattaki periyotlarda ve risk değerlendirmesinin gerektirdiği durumlarda tekrarlanır (md. 6/1-b). Eğitim özellikle şu konuları içerir (md. 6/2):

  • Ekranlı araçlarla çalışmada riskler ve korunma yolları,
  • Doğru oturuş ve gözlerin korunması,
  • Gözleri en az yoran yazı karakterleri ve renkler,
  • Çalışırken gözleri kısa sürelerle dinlendirme alışkanlığı,
  • Gözlerin, kas ve iskelet sisteminin dinlendirilmesi,
  • Ara dinlenmeler ve egzersizler.

Genel İSG eğitimlerinde 2013 tarihli eski yönetmelik 2 Nisan 2026'da (RG 33212) yürürlükten kalktı. Yeni yönetmelikte temel eğitim az tehlikeli işyerlerinde 8, tehlikelide 12, çok tehlikelide 16 ders saatidir; tekrar sırasıyla 3 yılda, 2 yılda ve yılda birdir. Ayrıntılar 2026 mevzuat değişiklikleri yazımızda ve çalışanların İSG eğitimi sayfamızda.

İşverenin yapması gerekenler: adım adım

  1. Ekran başında çalışanları ve operatörleri belirleyin; kapsam dışı sistemleri ayırın (md. 2, 4).
  2. Görme, fiziksel sorunlar ve mental stres risklerini risk değerlendirmesine ekleyin (md. 5/1).
  3. Her çalışma merkezini monitör, klavye, masa ve sandalye açısından Ek-1'e göre kontrol edin.
  4. Aydınlatma, perde, gürültü, ısı ve nem şartlarını düzenleyin (Ek-1, bölüm 2).
  5. Periyodik ara veya dönüşümlü çalışma içeren bir çalışma planı yapın (md. 7).
  6. Göz muayenelerini işe başlamadan önce ve işyeri hekiminin belirlediği aralıklarla yaptırın (md. 9).
  7. İşe başlamadan önce ve koşullar değiştiğinde eğitim verin (md. 6).
  8. Önlemlerin maliyetini çalışana yansıtmayın; çalışanların görüşünü alın (md. 5/2, 8).

Erdem OSGB nasıl destek verir?

Erdem OSGB, Denizli ve çevre illerdeki ofis ve büro işyerlerine işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı hizmetleriyle çalışma merkezlerinin değerlendirilmesi, göz muayenesi planı ve eğitimler konusunda destek verir. Bilgi için teklif formunu kullanabilirsiniz.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Ekran başında çalışanlar için kaç dakikada bir mola verilmelidir?

Yönetmelik mola için dakika veya saat belirlemez. 7. maddeye göre işveren, uygun bir çalışma planı yaparak operatörlerin periyodik olarak ara vermesini veya dönüşümlü olarak başka işlerde çalışmasını sağlar.

Operatörlerin göz muayenesi ne sıklıkla tekrarlanır?

Operatörlerin göz muayenesi ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce, görme zorluğu yaşandığında ve risk değerlendirmesi sonuçlarına göre işyeri hekimince belirlenecek düzenli aralıklarla yapılır (md. 9).

Göz muayenesi sonucunda gözlük gerekirse kim karşılar?

Muayene sonuçlarına göre gerekiyorsa operatörlere yaptıkları işe uygun araç ve gereç verilir (md. 9/3). Yönetmelik kapsamında alınacak önlemlerin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz (md. 5/2).

Dizüstü bilgisayarlar bu yönetmeliğin kapsamına girer mi?

Yönetmelik, işyerinde kullanımı sürekli olmayan taşınabilir sistemlerde uygulanmaz (md. 2/2-ç). Sürekli kullanılan ve ekranında harf, rakam, şekil veya grafik gösteren araçlar ise ekranlı araç tanımına girer (md. 4).

Ekranlı araç kullananlara verilecek eğitimde hangi konular yer alır?

Eğitim özellikle riskler ve korunma yolları, doğru oturuş, gözlerin korunması ve dinlendirilmesi, gözü en az yoran yazı karakteri ve renkler, kas ve iskelet sisteminin dinlendirilmesi, ara dinlenmeler ve egzersizleri içerir (md. 6/2).

Diğer yazılar

Baretli iki çalışan fabrikada bir planı inceliyor

İSG Mevzuatında 2026'da Neler Değişti?

Yeni İSG eğitimleri yönetmeliği, tehlike sınıfları tebliğindeki değişiklikler ve yeraltı madenleri için yedek havalandırma şartları: işverenlerin bilmesi gerekenler.

Emniyet kemeri takılı iki çalışan çelik iskeleye tırmanıyor

Yapı İşlerinde Yüksekte Çalışma: Hangi Önlemler Zorunlu?

Yapı işlerinde yüksekte çalışma için metre sınırı yoktur; önce toplu koruma, sonra tam vücut kemer sistemi gelir. İskele kontrolleri, sağlık ve güvenlik planı ve koordinatör kurallarını madde madde özetledik.

Güvenli Çalış, Sağlıklı Yaşa!

İşyeriniz için teklif alın

Tehlike sınıfınızı ve çalışan sayınızı bildirin; size uygun uzman, hekim ve eğitim planını iletelim.