KKD ne zaman kullanılır, nasıl seçilir, CE işareti ve Türkçe kılavuz neden aranır? Ücretsiz verilmesi, uygulamalı eğitim, bakım ve çalışanın yükümlülükleri yönetmelik maddeleriyle.
Yayın: Güncelleme: Yazar: Erdem OSGB6 dk okuma

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik'e göre KKD, riskler toplu korunmayı sağlayan teknik önlemlerle veya iş organizasyonu ve çalışma yöntemleriyle önlenemediğinde ya da tam olarak sınırlandırılamadığında kullanılır; işveren toplu korunmaya öncelik verir (md. 5). İşveren KKD'yi risk değerlendirmesine göre belirler, CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunan ürünleri seçer, çalışana ücretsiz verir, uygulamalı eğitim sağlar ve bakımını yaptırır (md. 6, 7). Çalışan da kendisine verilen KKD'yi doğru kullanmak ve korumakla yükümlüdür (6331 sayılı Kanun md. 19).
Aşağıda bu kuralları KKD'nin seçiminden kullanımına kadar sırayla ele alıyoruz.
KKD ne zaman kullanılmalı?
KKD bir "son çare" önlemidir. Yönetmeliğin amacı, risklerin teknik tedbirlere dayalı toplu korunma ya da iş organizasyonu veya çalışma yöntemleriyle önlenemediği durumlarda kullanılacak KKD'nin kurallarını belirlemektir (md. 1). 6331 sayılı Kanun'un 5. maddesindeki risklerden korunma ilkeleri de aynı sırayı gösterir:
- Risklerden kaçınmak,
- Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek,
- Risklerle kaynağında mücadele etmek,
- Tehlikeli olanı tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek,
- Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek.
Yönetmeliğin 8. maddesine göre KKD, Ek-3'te belirtilen ve benzeri işlerde, toplu korunma yöntemleriyle risklerin önlenemediği durumlarda kullanılır. Riskler Ek-1'deki tablo örneğine göre değerlendirilir ve işveren Ek-2'de sayılan donanımlardan gerekli olanları sağlar.
Yönetmelik bazı donanımları kapsam dışında tutar (md. 2/2): sıradan iş elbiseleri ve üniformalar, afet ve acil durum birimlerinin müdahale ekipmanı, kara taşımacılığında kullanılan kişisel koruyucular, spor ekipmanı, nefsi müdafaa ekipmanı ve riskleri saptayıp ikaz eden taşınabilir cihazlar.
KKD seçimi nasıl yapılır?
İşveren, risk değerlendirmesi sonucunda alınacak tedbirlerle birlikte kullanılması gereken KKD'yi belirler (md. 7/1). Seçimden önce yapılacak değerlendirme üç adımdan oluşur (md. 7/2-a):
- Diğer yöntemlerle önlenemeyen risklerin analizi ve değerlendirilmesi,
- KKD'nin kendisinden kaynaklanabilecek riskler de göz önünde tutularak, bu risklere karşı etkili olacak özelliklerin tanımlanması,
- Seçilecek donanımın özelliklerinin bu tanımlanan özelliklerle karşılaştırılması.
KKD'nin herhangi bir parçasında değişiklik yapılırsa bu değerlendirme yeniden yapılır (md. 7/2-b). Çalışanın aynı anda birden fazla KKD kullanması gerekiyorsa bir arada kullanılmaya uygun ve birlikte kullanıldığında koruyuculuğu azalmayan donanımlar seçilir (md. 6/1-b). Kullanım şartları ve özellikle kullanılma süreleri; riskin derecesi, maruziyet sıklığı, çalışma yerinin özellikleri ve donanımın performansına göre belirlenir (md. 6/1-c).
Seçimde çalışanların sesi de önemlidir: İşveren, kullanılması gereken KKD'nin belirlenmesinde destek elemanları ve çalışan temsilcilerinin önceden görüşünü alır (md. 10/2; 6331 sayılı Kanun md. 18/2-b). Risk değerlendirmesi süreci için risk analizi yazımıza bakabilirsiniz.
Uygun bir KKD hangi şartları taşımalı?
İşyerinde kullanılan KKD, Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak tasarlanır ve üretilir. 6. maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre tüm KKD'ler:
- Kendisi ek risk oluşturmadan ilgili riski önlemeye uygun olur,
- İşyerinde var olan koşullara uygun olur,
- Kullananın ergonomik gereksinimlerine ve sağlık durumuna uygun olur,
- Gerekli ayarlamalar yapıldığında kullanana tam uyar,
- Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği kapsamındaki ürünlerde uygun şekilde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulundurur.
Her KKD için bu şartlara ilişkin yeterli bilgi işyerinde bulunur ve kolayca ulaşılabilir olur (md. 6/1-d).
KKD çalışana ücretli verilebilir mi?
Hayır. KKD işveren tarafından ücretsiz verilir (md. 6/1-e). 6331 sayılı Kanun'un 4. maddesinin dördüncü fıkrası da iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetinin çalışanlara yansıtılamayacağını açıkça belirtir. Ayrıca KKD, çalışanların kolayca erişebileceği yerlerde ve yeterli miktarda bulundurulur (md. 6/1-h).
KKD eğitimi ve bilgilendirme nasıl olmalı?
Yönetmelik eğitimin biçimi konusunda nettir:
- İşveren, çalışanı KKD'yi hangi risklere karşı kullanacağı konusunda bilgilendirir (md. 6/1-f).
- KKD'nin kullanımı konusunda uygulamalı eğitim verilmesini sağlar (md. 6/1-g).
- Kullanım sırasında alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri hakkında çalışanlara ve temsilcilerine bilgi verir (md. 9).
- KKD talimatlara uygun kullanılır; talimatlar çalışanlar tarafından anlaşılır olmak zorundadır (md. 6/2).
6331 sayılı Kanun'un 17. maddesine göre eğitim özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi ya da yeni teknoloji uygulanması hâlinde verilir. Eğitimin maliyeti çalışana yansıtılamaz ve eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır (md. 17/7). Eğitim hizmetlerimiz için çalışanların İSG eğitimi sayfasına bakabilirsiniz.
Bakım, kontrol ve hijyen nasıl sağlanır?
KKD'nin imalatçı kılavuzuna uygun olarak bakımı, onarımı ve periyodik kontrolleri yapılır, ihtiyaç duyulan parçaları değiştirilir, hijyenik şartlarda muhafaza edilir ve kullanıma hazır bulundurulur (md. 6/1-e). Çalışanlara verilen KKD her zaman etkili çalışır durumda olur, gerektiğinde yenisiyle değiştirilir ve her kullanımdan önce kontrol edilir (md. 8/3). Tek kişinin kullanması esas olan bir donanım zorunlu hâllerde ortak kullanılacaksa sağlık ve hijyen sorunu doğmaması için her türlü önlem alınır (md. 6/1-ç).
Çalışanın KKD ile ilgili yükümlülükleri nelerdir?
Çalışanlar, aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendilerine sağlanan KKD'yi doğru kullanmak, korumak ve uygun yerlerde uygun şekilde muhafaza etmekle yükümlüdür (md. 8/2; 6331 sayılı Kanun md. 19/2-b). KKD'de gördükleri arıza veya eksikliği işverene bildirirler (md. 8/3). KKD, istisnai ve özel koşullar dışında yalnızca amacına uygun kullanılır (md. 6/1-ğ).
Bununla birlikte çalışanların yükümlülükleri işverenin sorumluluklarını etkilemez (6331 sayılı Kanun md. 4/3). İşveren alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukları giderir (md. 4/1-b).
| Konu | İşveren | Çalışan | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Temin | Ücretsiz ve yeterli miktarda verir | Kendisine verileni kullanır | KKD Y. md. 6/1-e, h |
| Eğitim | Uygulamalı eğitim ve bilgi verir | Eğitime ve talimatlara uyar | KKD Y. md. 6/1-g, 9; Kanun md. 19 |
| Kullanım | Uygun kullanım için her türlü önlemi alır, denetler | Doğru kullanır ve korur | KKD Y. md. 8/1-2; Kanun md. 4, 19 |
| Bakım | Bakım, onarım, periyodik kontrol, hijyen | Uygun şekilde muhafaza eder | KKD Y. md. 6/1-e, 8/2 |
| Arıza | Arızalıyı gidermeden kullandırmaz | Arıza ve eksikliği bildirir | KKD Y. md. 8/3 |
İşverenin yapması gerekenler: adım adım
- Riski önce kaynağında ve toplu korunma önlemleriyle azaltın (KKD Y. md. 5; Kanun md. 5).
- Kalan riskleri risk değerlendirmesinde belirleyip gerekli KKD'yi tanımlayın (md. 7/1, 8/1).
- Seçimden önce üç aşamalı değerlendirmeyi yapın, çalışan temsilcilerinin görüşünü alın (md. 7/2, 10).
- CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu olan, kişiye tam uyan ürünleri seçin (md. 6/1-a).
- KKD'yi ücretsiz, erişilebilir yerde ve yeterli miktarda verin (md. 6/1-e, h).
- Uygulamalı eğitim verin ve anlaşılır talimatlar hazırlayın (md. 6/1-g, 6/2).
- Bakım, periyodik kontrol ve hijyen düzenini kurun; arızalı donanımı kullandırmayın (md. 6/1-e, 8/3).
- Kullanımı sahada izleyip denetleyin (Kanun md. 4/1-b).
Gürültülü işlerde kulak koruyucular için gürültü maruziyet değerleri, tozlu işlerde solunum koruyucular için tozla mücadele yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Erdem OSGB nasıl destek verir?
Erdem OSGB, Denizli ve çevre illerde iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında KKD ihtiyacının risk değerlendirmesiyle belirlenmesine, seçimine ve kullanım eğitimlerinin planlanmasına destek verir. Bilgi için teklif alabilirsiniz.
Kaynaklar
- Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete: 02.07.2013, sayı 28695)
- Resmî metin: mevzuat.gov.tr
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Resmî Gazete: 30.06.2012, sayı 28339)
- Resmî metin: mevzuat.gov.tr
Sık sorulan sorular
İşveren KKD bedelini çalışanın maaşından kesebilir mi?
Hayır. KKD Kullanılması Hakkında Yönetmelik'in 6. maddesine göre kişisel koruyucu donanımlar işveren tarafından ücretsiz verilir. 6331 sayılı Kanun'un 4. maddesi de iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetinin çalışanlara yansıtılamayacağını hükme bağlar.
İş elbisesi ve üniforma KKD sayılır mı?
Özel olarak çalışanın sağlığını ve güvenliğini korumak üzere yapılmamış sıradan iş elbiseleri ve üniformalar yönetmelik kapsamı dışındadır (md. 2). Spor ekipmanı ve kara taşımacılığında kullanılan kişisel koruyucular da kapsam dışında sayılır.
Arızalı bir KKD kullanılmaya devam edilebilir mi?
Hayır. Çalışan, gördüğü arıza veya eksikliği işverene bildirir; arızalı donanım arıza giderilip gerekli kontrolleri yapılmadan kullanılmaz (md. 8). KKD her kullanımdan önce kontrol edilir.
Bir KKD'yi birden fazla çalışan ortak kullanabilir mi?
Tek kişinin kullanması esas olan KKD, ancak zorunlu hâllerde birden fazla kişi tarafından kullanılabilir; bu durumda sağlık ve hijyen sorunu doğmaması için her türlü önlem alınır (md. 6).
KKD seçiminde çalışanların görüşü alınmalı mı?
Evet. İşveren, kullanılması gereken KKD'nin belirlenmesinde destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin önceden görüşünü alır (md. 10). Bu kural 6331 sayılı Kanun'un 18. maddesinde de yer alır.




