Gürültü yönetmeliğindeki 80 dB(A), 85 dB(A) ve 87 dB(A) eşiklerinin anlamı; her eşikte kulak koruyucu, ölçüm, işitme testi, işaretleme ve eğitim konusunda işverenin yükümlülükleri.
Yayın: Güncelleme: Yazar: Erdem OSGB6 dk okuma

Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik'e göre sekiz saatlik günlük maruziyette en düşük maruziyet eylem değeri 80 dB(A), en yüksek maruziyet eylem değeri 85 dB(A), maruziyet sınır değeri 87 dB(A)'dır; tepe ses basıncında bu eşikler sırasıyla 135, 137 ve 140 dB(C)'dir. 80 dB(A) aşıldığında kulak koruyucular çalışanların kullanımına hazır bulundurulur, 85 dB(A)'ya ulaşıldığında kullanımı sağlanır ve denetlenir, bu değeri aşan çalışanlara işitme testi yaptırılır. 87 dB(A) sınır değeri hiçbir durumda aşılamaz (md. 5, 9, 10 ve 13).
Bu yazıda her eşiğin ne anlama geldiğini ve işverenin hangi noktada ne yapması gerektiğini yönetmeliğin maddelerine dayanarak özetliyoruz.
Gürültüde maruziyet eylem ve sınır değerleri kaç dB?
Yönetmelik iki ölçüt kullanır. Günlük gürültü maruziyet düzeyi (LEX, 8saat), A-ağırlıklı bütün gürültü maruziyet düzeylerinin sekiz saatlik bir iş günü için zaman ağırlıklı ortalamasıdır. En yüksek ses basıncı (Ptepe) ise C-frekans ağırlıklı anlık gürültü basıncının tepe değeridir (md. 4). Eşikler 5. maddede şöyle belirlenmiştir:
| Eşik | Günlük maruziyet (LEX, 8saat) | Tepe ses basıncı (Ptepe) | Bu eşikte başlayan temel yükümlülük |
|---|---|---|---|
| En düşük maruziyet eylem değeri | 80 dB(A) | 112 Pa [135 dB(C)] | Kulak koruyucuları hazır bulundurmak, bilgilendirme ve eğitim |
| En yüksek maruziyet eylem değeri | 85 dB(A) | 140 Pa [137 dB(C)] | Kulak koruyucu kullanımını sağlamak ve denetlemek, işitme testi, eylem planı ve işaretleme |
| Maruziyet sınır değeri | 87 dB(A) | 200 Pa [140 dB(C)] | Hiçbir durumda aşılamaz; aşılırsa derhal tedbir |
İki ayrıntı sık karıştırılır:
- Sınır değerde çalışanın maruziyeti belirlenirken kullandığı kulak koruyucunun koruyucu etkisi dikkate alınır (md. 5/2).
- Eylem değerlerinde kulak koruyucularının etkisi dikkate alınmaz (md. 5/3). Yani ortam 85 dB(A) ise, çalışanın kulaklık takması bu eşiği ortadan kaldırmaz.
Günlük maruziyetin günden güne belirgin şekilde değiştiği kesin olarak tespit edilen işlerde haftalık gürültü maruziyet düzeyi kullanılabilir; bu durumda da yeterli ölçümle tespit edilen haftalık düzey 87 dB(A)'yı aşamaz (md. 5/4).
Gürültü ölçümü ne zaman yaptırılmalı?
İşveren, çalışanların maruz kaldığı gürültü düzeyini işyerinde yapılan risk değerlendirmesinde ele alır ve sonuçlara göre gereken durumlarda gürültü ölçümü yaptırarak maruziyeti belirler (md. 6/1). Yönetmelik ölçüm için sabit bir sıklık öngörmez; ihtiyacı risk değerlendirmesi belirler.
Ölçüm yöntemi ve cihazı; gürültünün niteliğine, maruziyet süresine ve çevresel faktörlere uygun olmalı, eşiklerin aşılıp aşılmadığına karar vermeye imkân vermeli ve çalışanın kişisel maruziyetini göstermelidir (md. 6/2). Değerlendirme ve ölçüm sonuçları, iş müfettişlerinin denetimlerinde gösterilmek üzere saklanır (md. 6/3).
Risk değerlendirmesinde gürültü için nelere bakılır?
Yönetmeliğin 7. maddesi, gürültü risklerini değerlendirirken özellikle şu konulara önem verilmesini ister:
- Anlık darbeli gürültü dâhil maruziyetin türü, düzeyi ve süresi,
- Maruziyet sınır ve eylem değerleri,
- Özel politika gerektiren gruplar ve kadın çalışanlar başta olmak üzere tüm çalışanların sağlığına etkiler,
- Teknik olarak mümkünse ototoksik maddeler ve titreşim ile gürültü arasındaki etkileşimler,
- Kaza riskini azaltan uyarı sinyalleri ve diğer seslerin gürültüyle etkileşimi,
- İş ekipmanlarının gürültü emisyonu ve daha sessiz alternatif ekipman bulunup bulunmadığı,
- Sağlık gözetiminden elde edilen güncel bilgiler ve yeterli korumayı sağlayan kulak koruyucularının varlığı.
Risk değerlendirmesinin genel adımları için risk analizi yazımıza göz atabilirsiniz.
Gürültüyü azaltmak için hangi önlemler önce gelir?
İşveren, gürültüden kaynaklanan riskleri öncelikle kaynağında yok etmeli veya en aza indirmelidir (md. 8/1). Bu amaçla 8. maddenin ikinci fıkrası şunları sayar: daha az gürültülü çalışma yöntemleri, mümkün olan en düşük gürültüyü yayan ekipman, işyerinin uygun tasarımı, ekipman kullanımı konusunda eğitim, perdeleme, kapatma, gürültü emici örtüler ve yalıtım gibi teknik yollar, bakım programları ve maruziyet süresini sınırlayan iş organizasyonu.
En yüksek maruziyet eylem değerinin aşıldığı tespit edilirse işveren (md. 8/3):
- Teknik veya iş organizasyonuna yönelik önlemleri içeren bir eylem planı oluşturur ve uygular.
- Gürültüye maruz kalınan çalışma yerlerini işaretler, sınırlarını belirler ve teknik olarak mümkünse girişleri kontrollü yapar.
Ayrıca çalışanların dinlenmesi için ayrılan yerlerdeki gürültü düzeyi, bu yerlerin amacına uygun olmalıdır (md. 8/4).
Kulak koruyucu seçimi ve kullanımında nelere dikkat edilir?
Kulak koruyucu, 8. maddedeki tedbirlerle risk önlenemiyorsa devreye girer (md. 9/1). Maruziyet 80 dB(A)'yı aştığında koruyucular hazır bulundurulur; 85 dB(A)'ya ulaştığında ya da aştığında işveren kullanımı sağlar ve denetler. İşveren, kullanımı sağlamak için her türlü çabayı göstermek ve alınan kişisel korunma tedbirlerinin etkinliğini kontrol etmekle de yükümlüdür.
- maddenin ikinci fıkrasına göre kulak koruyucular:
- Kişisel koruyucu donanımlara ilişkin yönetmeliklere uygun olur,
- İşitme riskini ortadan kaldıracak veya en aza indirecek şekilde seçilir,
- Çalışan tarafından doğru kullanılır ve korunur,
- Çalışana tam olarak uyar,
- Hijyenik şartlar gerektiriyorsa çalışana özel olarak sağlanır.
Kulak koruyucularının seçiminde çalışanların veya temsilcilerinin görüşü alınır (md. 12). KKD'ye ilişkin genel kurallar için kişisel koruyucu donanım yazımızı okuyabilirsiniz.
İşitme testi ve sağlık gözetimi kimlere yapılır?
İşveren; Kanunun 15. maddesine göre gereken durumlarda, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre gerekli görüldüğünde ve işyeri hekimince belirlenecek düzenli aralıklarla çalışanların sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlar (md. 13/1-a). İşitme testleri için kural şöyledir:
- 85 dB(A) en yüksek maruziyet eylem değerini aşan gürültüye maruz kalan çalışanlara işitme testi işverence yaptırılır (md. 13/1-b).
- Risk değerlendirmesi ve ölçüm sonuçları sağlık riski gösteriyorsa, 80 dB(A)'yı aşanlara da işitme testi yaptırılabilir (md. 13/1-c).
İşitme kaybının işe bağlı gürültü nedeniyle oluştuğu tespit edilirse çalışan işyeri hekimince bilgilendirilir. İşveren risk değerlendirmesini ve önlemleri gözden geçirir, gerekirse çalışanı gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirir ve benzer maruziyetteki diğer çalışanların sağlık durumunun da gözden geçirilmesini sağlar (md. 13/2). Muayene türleri için periyodik sağlık muayenesi yazımıza bakabilirsiniz.
Çalışanlar hangi konularda bilgilendirilmeli?
80 dB(A) ve üzerindeki gürültüye maruz kalan çalışanlar veya temsilcileri; gürültü riskleri, alınan tedbirler, eşik değerler, ölçüm sonuçları ve önemi, kulak koruyucularının doğru kullanımı, işitme kaybı belirtisinin nasıl bildirileceği, sağlık gözetiminin şartları ve güvenli çalışma uygulamaları konusunda bilgilendirilir ve eğitilir (md. 11).
Sınır değer aşılırsa ne yapılır?
Çalışanın maruziyeti hiçbir durumda sınır değeri aşamaz. Tüm tedbirlere rağmen aşıldığı tespit edilirse işveren maruziyeti sınırın altına indirecek tedbirleri derhal alır, aşılmanın nedenlerini belirler ve tekrarını önlemek için koruma tedbirlerini yeniden düzenler (md. 10).
İşverenin yapması gerekenler: adım adım
- Gürültüyü risk değerlendirmesinde ele alın; gerekiyorsa çalışanın kişisel maruziyetini gösteren ölçüm yaptırın (md. 6, 7).
- Sonuçları 80, 85 ve 87 dB(A) ile 135, 137 ve 140 dB(C) eşikleriyle karşılaştırın; kulak koruyucu etkisini yalnızca sınır değerde hesaba katın (md. 5).
- Önce kaynağında, teknik ve organizasyonel önlemleri uygulayın (md. 8/2).
- 85 dB(A) aşılıyorsa eylem planı hazırlayın, alanı işaretleyin ve girişleri kontrol edin (md. 8/3).
- 80 dB(A) aşılınca kulak koruyucuları hazır tutun; 85 dB(A)'da kullanımı sağlayıp denetleyin (md. 9).
- 80 dB(A) ve üzerine maruz kalanları bilgilendirip eğitin, görüşlerini alın (md. 11, 12).
- Sağlık gözetimini işyeri hekimiyle planlayın; 85 dB(A)'yı aşanlara işitme testi yaptırın (md. 13).
- Ölçüm ve değerlendirme sonuçlarını denetimde gösterilecek şekilde saklayın (md. 6/3).
Erdem OSGB nasıl destek verir?
Erdem OSGB, Denizli ve çevre illerde iş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği hizmetleri kapsamında gürültünün risk değerlendirmesine işlenmesine, ölçüm ihtiyacının belirlenmesine ve işitme sağlığı gözetiminin planlanmasına destek verir. Ayrıntılar için teklif alabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete: 28.07.2013, sayı 28721)
- Resmî metin: mevzuat.gov.tr
Sık sorulan sorular
Kulak koruyucu takıldığında 85 dB(A) eşiği aşılmamış sayılır mı?
Hayır. Gürültü yönetmeliğinin 5. maddesine göre maruziyet eylem değerlerinde (80 ve 85 dB(A)) kulak koruyucularının etkisi dikkate alınmaz. Koruyucunun etkisi yalnızca 87 dB(A) maruziyet sınır değeri uygulanırken hesaba katılır.
İşitme testi hangi gürültü düzeyinde zorunludur?
En yüksek maruziyet eylem değerini (85 dB(A)) aşan gürültüye maruz kalan çalışanlara işitme testi işverence yaptırılır (md. 13). Risk değerlendirmesi ve ölçüm sonuçları sağlık riski gösteriyorsa 80 dB(A)'yı aşanlara da yaptırılabilir.
Gürültü ölçümü ne sıklıkla yaptırılmalıdır?
Yönetmelik ölçüm için sabit bir süre belirlemez. İşveren gürültüyü risk değerlendirmesinde ele alır ve sonuçlara göre gereken durumlarda ölçüm yaptırır; sonuçlar iş müfettişlerine gösterilmek üzere saklanır (md. 6).
Gürültülü alanların işaretlenmesi ne zaman gerekir?
En yüksek maruziyet eylem değerinin (85 dB(A) veya 137 dB(C)) aşıldığı tespit edilirse işveren bu çalışma yerlerini işaretler, sınırlarını belirler ve teknik olarak mümkünse girişleri kontrollü hâle getirir (md. 8).
Maruziyet günden güne değişiyorsa hangi değer esas alınır?
Günlük maruziyetin belirgin şekilde farklılık gösterdiği kesin olarak tespit edilen işlerde günlük düzey yerine haftalık gürültü maruziyet düzeyi kullanılabilir. Bu haftalık düzey de 87 dB(A) sınır değerini aşamaz (md. 5).





